فولاد ابزار SPK
فولاد ابزار یعنی چه
EN ISO 4957:2018 فولاد ابزار را فولاد ویژهای میداند که برای کار کردن روی مواد، جابهجایی و اندازهگیری قطعه ساخته شده و برای این کار سختی، مقاومت سایشی یا چقرمگی بالا میخواهد. همین مدرک چهار خانواده میشناسد: سردکار غیرآلیاژی، سردکار آلیاژی، گرمکار آلیاژی، و تندبر. DIN 17350 پیشین همین تقسیم را داشت و با EN ISO 4957 جایگزین شد. سردکار یعنی دمای سطح ابزار معمولاً زیر ۲۰۰ درجه میماند؛ گرمکار بالای ۲۰۰ درجه؛ تندبر برای برادهبرداری با لبهٔ داغ است.
فولاد SPK — و املای رایج بازار «اسپیکا» — فقط یکی از گریدهای سردکار آلیاژی است، نه نام کل خانواده. اگر روی سفارش فقط «فولاد ابزار» بنویسید، ممکن است کربنی آبکوئنچ، سردکار ۱۲ درصد کروم، گرمکار فورج یا تندبر مته تحویل بگیرید. عدد ماده را بنویسید. کوئری «فولاد k100» و «فولاد 2080» معمولاً همان 1.2080 است؛ کوئری «فولاد 3343» تندبر است و نباید به صفحهٔ اسپیکا قاطی شود.
کارت Böhler برای K100 کاربرد را برش ظریف، سنبه و ماتریس، رول سرد، تیغهٔ صنعتی و شکلدهی سرد مینویسد. کارت HSM برای 1.3343 مته، فرز، ابزار تراش و اره را مینویسد. این دو فهرست عوض نمیشوند. گرمکار 1.2344 در کارت Lucefin برای کار در دمای بالا است؛ دایکست و فورج گرم مال اوست، نه مال اسپیکا.
جدول خانوادهٔ فولاد ابزار
ردیفها از EN ISO 4957 است. محیط کوئنچ ستون آزمون سختکاری همان مدرک است، نه دستور کارگاه برای هر مقطع.
| خانواده | نام EN | عدد ماده | کربن (%) | کوئنچ آزمون | کاربرد شاخص |
|---|---|---|---|---|---|
| سردکار غیرآلیاژی | C80U | 1.1525 | 0.75–0.85 | آب؛ آزمون 790 / 180 °C حداقل 58 HRC | ابزار دستی و قالب نازک |
| سردکار آلیاژی کمکروم | 90MnCrV8 | 1.2842 | 0.85–0.95 | روغن (کارت کارخانه با استناد به EN ISO 4957) | قالب برش متوسط |
| سردکار ۱۲٪ کروم | X210Cr12 | 1.2080 | 1.90–2.20 | روغن؛ آزمون 970 / 180 °C حداقل 62 HRC | قالب برش و سنبه؛ همان SPK |
| سردکار ۱۲٪ کروم + Mo-V | X153CrMoV12 | 1.2379 | 1.45–1.60 | هوا؛ آزمون 1020 / 180 °C حداقل 61 HRC | قالب برش با چقرمگی بیشتر از 1.2080 |
| گرمکار | X40CrMoV5-1 | 1.2344 | 0.35–0.42 | روغن یا هوا؛ کربن پایینتر از سردکار | دایکست و فورج گرم |
| تندبر | HS6-5-2C | 1.3343 | 0.86–0.94 | تندبر؛ تنگستن و مولیبدن دارد | مته، فرز، ابزار برادهبرداری |
منبع کربن و آزمون: C80U جدول ۲ EN ISO 4957:2018؛ X210Cr12 و X153CrMoV12 همان مدرک و DIN 17350 برای محیط کوئنچ آزمون؛ 90MnCrV8 کارت با استناد به EN ISO 4957:2002؛ X40CrMoV5-1 کارت Lucefin؛ HS6-5-2C کارت HSM با استناد به DIN EN ISO 4957. عدد مادهٔ C80U در فهرست SN EN ISO 4957 برابر 1.1525 آمده است. سختی آنیل C80U در جدول ۲ حداکثر ۱۹۲ برینل است؛ یعنی از SPK آنیلشده نرمتر ماشین میشود و همانقدر هم عمق سختشدنش کمتر است.
SPK، اسپیکا، K100، 2080 و 3343 — کدام یک چیزند
این بخش همان جایی است که سفارش غلط گرید میسازد. نام بازاری را از عدد ماده جدا نگه دارید.
| نامی که در بازار میشنوید | با چه چیزی یکی است | با چه چیزی یکی نیست | منبع تناظر |
|---|---|---|---|
| SPK | نام بازاری ایران برای خانوادهٔ 1.2080 | در EN ISO 4957 و ASTM A681 designation نیست | در خود استاندارد نیست؛ داده از X210Cr12 |
| اسپیکا | املای رایج همان SPK | گرید جدا نیست | املای بازار؛ مدرک جدا ندارد |
| K100 | نام کارخانهٔ BÖHLER برای 1.2080 / X210Cr12 با معادل ~D3 | 1.3343 نیست | کارت BÖHLER K100 |
| ۲۰۸۰ / 2080 | عدد مادهٔ 1.2080 = X210Cr12 | تندبر نیست؛ تنگستن ندارد | EN ISO 4957 |
| ۳۳۴۳ / 3343 | عدد مادهٔ 1.3343 = HS6-5-2C فولاد تندبر | SPK، اسپیکا، K100 و ۲۰۸۰ نیست | کارت HSM با استناد به DIN EN ISO 4957 |
| D3 | معادل تقریبی ASTM A681 برای همین خانوادهٔ سردکار ۱۲٪ کروم | اینهمان با X210Cr12 نیست؛ کربن تا ۲٫۳۵٪ میرود | جدول ۱ ASTM A681-08 |
1.3343 کربن ۰٫۸۶ تا ۰٫۹۴، کروم ۳٫۸۰ تا ۴٫۵۰، مولیبدن ۴٫۷۰ تا ۵٫۲۰، وانادیم ۱٫۷۰ تا ۲٫۱۰ و تنگستن ۵٫۹۰ تا ۶٫۷۰ درصد دارد. نام EN آن HS6-5-2C است: شش تنگستن، پنج مولیبدن، دو وانادیم. 1.2080 کربن ۱٫۹۰ تا ۲٫۲۰ و کروم ۱۱ تا ۱۳ درصد دارد و تنگستن و مولیبدن در آنالیز استانداردش قید نشده. اگر این دو را یکی بگیرید، مشتری مته سفارش میدهد و قالب برش سرد میگیرد، یا برعکس. روی برگهٔ آنالیز تنگستن را ببینید: اگر حدود ۶ درصد تنگستن و ۵ درصد مولیبدن است، تندبر است نه SPK. چگالی تندبر در کارت HSM ۸٫۱۲ گرم بر سانتیمتر مکعب است؛ چگالی K100 در کارت Böhler ۷٫۷ است. حتی وزن شاخه هم یکی نیست.
کارت Böhler صریحاً مینویسد K100 با عدد ماده 1.2080 متناظر است و معادل AISI را با تیلدا میآورد: ~D3. تیلدا یعنی تقریبی. متن فعلی سایت که میگوید «فولاد ابزار SPK توسط شرکت بوهلر نامگذاری شده» دقیق نیست؛ بوهلر گرید کارخانهاش را K100 مینامد. SPK و اسپیکا نام بازاری ایراناند. اگر فروشنده «اسپیکا K100» گفت، همان خانوادهٔ ۲۰۸۰ است. اگر «اسپیکا ۳۳۴۳» گفت، دو گرید قاطی شده و باید آنالیز را ببینید.
معادل تقریبی آمریکایی D3 کربن ۲٫۰۰ تا ۲٫۳۵ و کروم تا ۱۳٫۵۰ درصد دارد؛ اروپایی کربن را تا ۲٫۲۰ و کروم را تا ۱۳٫۰۰ محدود میکند. وانادیم و تنگستن در X210Cr12 قید نشدهاند و در D3 هر کدام تا ۱٫۰۰ درصد مجازند. برای سفارش صادراتی، استاندارد روی برگه را بنویسید نه فقط «D3». D2 / 1.2379 کربن ۱٫۴۵ تا ۱٫۶۰ و مولیبدن ۰٫۷۰ تا ۱٫۰۰ درصد دارد؛ اگر آنالیز مولیبدن دارد، اسپیکا نیست.
ترکیب شیمیایی گریدها از EN ISO 4957
خانههای خالی یعنی آن عنصر در آنالیز استاندارد آن گرید قید نشده، نه اینکه صفر حدس زده شده.
| گرید | C | Cr | Mo | V | W | Mn |
|---|---|---|---|---|---|---|
| C80U (1.1525) | 0.75–0.85 | — | — | — | — | 0.10–0.40 |
| 90MnCrV8 (1.2842) | 0.85–0.95 | 0.20–0.50 | — | 0.05–0.20 | — | 1.80–2.20 |
| X210Cr12 (1.2080) | 1.90–2.20 | 11.00–13.00 | — | — | — | 0.20–0.60 |
| X153CrMoV12 (1.2379) | 1.45–1.60 | 11.00–13.00 | 0.70–1.00 | 0.70–1.00 | — | 0.20–0.60 |
| X40CrMoV5-1 (1.2344) | 0.35–0.42 | 4.80–5.50 | 1.20–1.50 | 0.85–1.15 | — | 0.25–0.50 |
| HS6-5-2C (1.3343) | 0.86–0.94 | 3.80–4.50 | 4.70–5.20 | 1.70–2.10 | 5.90–6.70 | ≤ 0.40 |
منبع: C80U و X210Cr12 و X153CrMoV12 از EN ISO 4957؛ 90MnCrV8 کارت EN ISO 4957:2002؛ X40CrMoV5-1 کارت Lucefin؛ HS6-5-2C کارت HSM. سیلیسیم C80U در جدول ۲ همان مدرک ۰٫۱۰ تا ۰٫۳۰ درصد است. سیلیسیم گرمکار 1.2344 ۰٫۸۰ تا ۱٫۲۰ درصد است — بالاتر از سردکارها — و به رسانایی و مقاومت پوسته در کار گرم کمک میکند.
سختی آنیل تضمینشده: C80U حداکثر ۱۹۲ برینل، X210Cr12 حداکثر ۲۴۸، X153CrMoV12 حداکثر ۲۵۵، تندبر 1.3343 حداکثر ۲۶۹ برینل در کارت HSM. اینها حالت تحویل ماشینکاریاند، نه سختی کار قالب. سختی کار را از آزمون سختکاری همان مدرک بخواهید: ۵۸ راکول سی برای C80U، ۶۲ برای 1.2080، ۶۱ برای 1.2379. تندبر پس از تمپر حوالی ۵۶۰ درجه هنوز بالای ۶۰ راکول سی میماند؛ سردکار اگر تا ۵۶۰ تمپر شود نرم میشود. جزئیات تمپر SPK در صفحهٔ آشنایی است.
فولاد ابزار کربنی در برابر آلیاژی
تفاوت اصلی سختیپذیری و عمق سختشدن است، نه فقط عدد سختی سطح. جدول ۲ EN ISO 4957 برای سردکار غیرآلیاژی محیط آزمون را آب میگذارد: C80U در ۷۹۰ درجه آب، تمپر ۱۸۰ درجه، حداقل ۵۸ راکول سی. برای X210Cr12 محیط آزمون روغن است و دمای آستنیته ۹۷۰ درجه. برای X153CrMoV12 محیط آزمون هوا است. آب یعنی فقط مقطع نازک مغز سخت میشود؛ روغن عمق بیشتر؛ هوا یعنی سختیپذیری آنقدر بالاست که مقطع بزرگتر هم بدون روغن سخت میشود.
کربن C80U ۰٫۷۵ تا ۰٫۸۵ درصد است و کروم تضمینشده ندارد. روی سنبهٔ کلفت، سطح سخت و مغز نرم میماند و لب میپرد. بههمین دلیل جدول ۲ آزمون را روی آب و مقطع کوچک تعریف کرده، نه روی بلوک صد میلیمتری. 90MnCrV8 منگنز ۱٫۸۰ تا ۲٫۲۰ درصد دارد و کارت کارخانه کوئنچ روغن مینویسد؛ بین کربنی خالص و ۱۲ درصد کروم میایستد. SPK / 1.2080 با کروم ۱۱ تا ۱۳ درصد روغنکوئنچ است؛ کارت Böhler هوا را فقط تا ۲۵ میلیمتر و فقط در انتهای بالای بازهٔ آستنیته مجاز میداند. 1.2379 مولیبدن و وانادیم دارد و آزمونش هوا است؛ چقرمگی قالب برش از 1.2080 بهتر است به قیمت کربن کمتر و سختی آزمون ۶۱ در برابر ۶۲.
گرمکار 1.2344 کربن فقط ۰٫۳۵ تا ۰٫۴۲ درصد دارد. این فولاد برای دایکست آلومینیم و فورج گرم است، نه جایگزین SPK در برش سرد. متن قدیمی این صفحه قالب ریختگری تحت فشار آلومینیم را زیر SPK آورده بود؛ آن کاربرد مال گرمکار است. تندبر 1.3343 کربن نزدیک ۰٫۹ درصد دارد ولی تنگستن و مولیبدن سختی داغ لبه را نگه میدارند؛ تمپر آزمون تندبر حوالی ۵۶۰ درجه است نه ۱۸۰ درجهٔ سردکار.
پس اگر قالب برش ورق سرد میخواهید: اسپیکا / 1.2080 یا اگر ضربه بیشتر است 1.2379. اگر مته و فرز میخواهید: 1.3343. اگر قالب دایکست میخواهید: 1.2344. اگر ابزار دستی نازک و ارزان میخواهید: C80U با این قید که عمق سختشدن آبکوئنچ محدود است. این چهار انتخاب را با نام بازاری قاطی نکنید.
عملیات حرارتی
چرخهٔ کامل آنیل، آستنیته، کوئنچ روغن و جدول تمپر در برابر HRC فقط در آشنایی با فولاد SPK آمده است. اینجا همان یک نقطهٔ آزمون استاندارد کافی است: برای 1.2080 آستنیته ۹۷۰ درجه، روغن، تمپر ۱۸۰ درجه، حداقل ۶۲ راکول سی. تندبر 1.3343 را با همان چرخه سخت نکنید؛ آستنیتهٔ تندبر در کارت HSM بالاتر از هزار درجه و تمپر حوالی ۵۵۰ تا ۵۷۰ درجه است. دستور کارگاه را از صفحهٔ آشنایی و از برگهٔ ذوب بگیرید، نه از این فهرست انواع.
سفارش
روی سفارش بنویسید: عدد ماده (1.2080 یا 1.3343 یا 1.2379)، نام EN، و حالت آنیل. نام SPK، اسپیکا یا K100 را اگر میآورید، کنارش 1.2080 بگذارید. اگر فروشنده «۳۳۴۳» گفت، تنگستن آنالیز را چک کنید: حدود ۶٪ تنگستن یعنی تندبر. برش و ماشینکاری روی آنیل. برای خرید مقطع، صفحهٔ سفارش فولاد SPK است. خانوادهٔ عملیاتحرارتیپذیر سازهای — MO40 و CK45 — در هاب عملیات حرارتیپذیر است و فولاد ابزار نیست.
برای قطعهٔ ایمنیبحرانی یا قالب تحت ضربه، انتخاب گرید با استاندارد پروژه و تأیید مهندس ناظر است. این صفحه جایگزین آن تأیید نیست و جای دستورالعمل کارگاه عملیات حرارتی را نمیگیرد.
برای انتخاب گرید، با کارشناس فروش پیشگام فولاد هماهنگ کنید.
همین محصول، با نرخ امروز
مشخصات کامل، موجودی و قیمت روز در صفحه محصول.
برای نرخ روز تماس بگیرید
سوال فنی یا سفارش تناژ — با دفتر یا کارشناس فروش حرف بزنید.
تلفن دفتر مرکزی 021-66672010
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی برای این مطلب ثبت نشده.
سوال فنی یا تجربه خرید را بنویسید. دیدگاه پس از بررسی منتشر میشود.