ورق Mo40

ورق Mo40 ورقی است از فولاد آلیاژی کروم-مولیبدن با شماره ماده 1.7225 و نام استاندارد 42CrMo4. نام «Mo40» نه یک استاندارد است و نه یک اختصار بازاری بی‌ریشه: دیتاشیت کارخانهٔ زارشتال (Saarstahl) برای همین گرید، زیر عنوان «نام تجاری پیشین»، صراحتاً Mo 40 را می‌آورد. همان نام در بازار ایران ماند و امروز روی ورق، گرد، تسمه و شمش این گرید به کار می‌رود.

آنچه این فولاد را از فولاد ساده کربنی جدا می‌کند مولیبدن است. مولیبدن در کنار کروم سختی‌پذیری را بالا می‌برد — یعنی قطعه در مقطع ضخیم هم تا مغز سخت می‌شود، نه فقط روی پوسته — و مقاومت در برابر نرم‌شدن هنگام تمپر را زیاد می‌کند. نتیجه فولادی است که پس از کوئنچ و تمپر هم‌زمان استحکام بالا و چقرمگی قابل‌قبول دارد.

ترکیب شیمیایی ورق Mo40 (42CrMo4)

آنالیز نوعی کارخانه، بر حسب درصد وزنی. این اعداد «آنالیز نوعی» است، نه بازهٔ مجاز استاندارد؛ برای هر محمولهٔ مشخص، عدد ذوب همان محموله در گواهی آنالیز می‌آید.

گرید دوم، 42CrMoS4، همان فولاد با گوگرد کنترل‌شده برای ماشین‌کاری بهتر است. اگر قطعه تراشکاری سنگین دارد، این تفاوت را موقع سفارش مطرح کنید.

معادل‌های بین‌المللی همین گرید طبق دیتاشیت زارشتال: SAE 4140H / 4140RH، BS 708M40، 709M40، 708A42 و AFNOR 42CD4. فولاد AISI 4140 که در بازار ایران هم شنیده می‌شود، همین گرید است.

خواص مکانیکی ورق Mo40 پس از کوئنچ و تمپر

این مهم‌ترین جدول این صفحه است و دلیلش یک نکتهٔ فنی است که در خرید ورق زیاد اشتباه گرفته می‌شود: استحکام فولاد کوئنچ‌وتمپر به ضخامت بستگی دارد. هرچه مقطع ضخیم‌تر باشد سرعت سرمایش مغز کمتر است و استحکام پایین‌تر درمی‌آید. عددی که بدون ذکر ضخامت داده شود بی‌معنی است. مقادیر زیر برای حالت +QT (کوئنچ و تمپرشده) است.

در حالت‌های تحویل نرم، سختی ورق این‌طور است: آنیل نرم (+A) حداکثر 241 برینل و حالت آماده برای برش سرد (+S) حداکثر 255 برینل. ورقی که با این سختی تحویل می‌گیرید هنوز عملیات حرارتی نهایی را ندیده است.

عملیات حرارتی ورق Mo40

دمای تمپر همان جایی است که سختی نهایی تعیین می‌شود: تمپر پایین‌تر سختی بیشتر و چقرمگی کمتر می‌دهد و تمپر بالاتر برعکس. بازهٔ ۵۴۰ تا ۶۸۰ درجه یعنی سفارش‌دهنده باید بگوید قطعه را برای کدام ترکیب می‌خواهد؛ «تمپر شده» به‌تنهایی مشخصات نیست. شرح کامل‌تر این چرخه در صفحهٔ فولادهای عملیات حرارتی‌پذیر آمده است.

ورق، گرد، تسمه یا شمش Mo40؟

گرید یکی است و شکل مقطع فرق می‌کند. انتخاب شکل با قطعه تعیین می‌شود، نه با قیمت کیلویی:

• ورق برای قطعات تخت، ورق سایشی، صفحهٔ قالب و قطعاتی که از ورق برش می‌خورند.
• میلگرد و گرد Mo40 برای شفت، محور، پینیون و هر قطعهٔ دوّار.
• تسمه Mo40 برای مقاطع مستطیلی، خارها و قطعات باریک و بلند.
• فولاد Mo40 صفحهٔ کلی همین گرید است، برای وقتی که هنوز بین شکل‌ها تصمیم نگرفته‌اید.

گرفتن قطعهٔ گرد از ورق، هم پرت‌کاری دارد و هم جهت نورد را نادیده می‌گیرد؛ خواص فولاد نوردشده در جهت نورد و عمود بر آن یکسان نیست.

کاربرد ورق Mo40

دیتاشیت کارخانه کاربرد این گرید را «قطعات خودرو و هوافضا با چقرمگی بالا» می‌داند و نمونه‌هایی می‌آورد که همه قطعات تحت بار دینامیکی‌اند: محور و ژورنال، چرخ‌دنده، رینگ و میل‌بادامک. در عمل ورق Mo40 برای صفحهٔ قالب، قطعات ماشین‌آلات سنگین، فک و سگدست، و هر جایی که قطعه هم‌زمان بار زیاد و ضربه می‌بیند سفارش داده می‌شود.